ΑΡΧΑΙΑ ΚΟΡΩΝΕΙΑ

Η Κορώνεια, ιδρύθηκε από τον Κορώνο, γιο του Θερσάνδρου και αδερφού του Αλιάρτου (Παυσανίας), και κατά άλλους από Βοιωτούς του Θεσσαλικού χωριού Άρνη, που διώχθηκαν από τους Θεσσαλούς. (Στράβων Θ΄411)
Ο Όμηρος την αναφέρει στην Ιλιάδα (Β503) και οι κάτοικοι της έλαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμο. Ήταν μέλος της Βοιωτικής Συμμαχίας, υπό την αρχηγία των Θηβαίων. Το 447 π.Χ οι Αθηναϊκές δυνάμεις με αρχηγό τον Τολμίδη ηττήθηκαν από τους Βοιωτους σε μάχη που έγινε στην Κορώνεια. Το 394 π.Χ ο βασιλιάς των Λακεδαιμόνιων Αγησίλαος Β΄ σε μάχη με τους αντίπαλους τους Αθηναίους, Θηβαίους, Αργείους κ.ά τους νίκησε.
Ο Παυσανίας αναφέρει ότι τα σπουδαιότερα μνημεία της Κορώνειας είναι : οι βωμοί του Επιμήλιου Ερμού και των Ανέμων στην αγορά. Ο Ναός της Ήρας που κρατάει στα χέρια της μια Σειρήνα, έργο ίσως του Θηβαίου γλυπτή Πυθοδώρου. Έξω από την πόλη υπήρχε ο Ναός της Ιτωνίας Αθηνάς, που ήταν το κέντρο του Βοιωτικού Συνδέσμου, ο Ναός Ηρακλέους του Παλαίμονος, Ναός αφιερωμένος στον ιδρυτή της πόλεως.
Στα δυο άκρα της πόλης τρέχουν δυο ποταμοί ο Κοράλιος ή Κουάριος και ο Φάλαρος. 20 στάδια βορειοδυτικά της πόλεως βρίσκονταν αγάλματα των Μουσών και Λιβηθρινίδων Νυμφών, εκεί δε υπήρχαν και δυο πηγές των οποίων οι κρηνοί είχαν σχήμα μαστών, το δε νερό ήταν γαλακτώδες.
Στις αρχές του 4ου π.Χ αιώνα είναι μέλος της Βοιωτικής Συμμαχίας και στέλνει ως άρχοντα των Βοιωταρχών τον Εύμειλον Επικούδειον και έπειτα άλλους εξέχοντες πολίτες της. Το 346 π.Χ ο Φίλιππος της Μακεδονίας παραχωρεί την Κορώνεια στους Θηβαίους, τους δε πολίτες της τους πουλάει ως δούλους. Το 171 π.Χ στους Χρόνους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας καταστρέφεται εντελώς. Σε δυο επιστολές του Αντωνίου του Ευσεβούς το 140 μ.Χ και 155 μ.Χ γίνεται λόγος για δικαστική διένεξη μεταξύ της Θίσβης και της Κορώνειας για τα σύνορα των πόλεων.

Σύγχρονη ιστορία

Κατά τον Προκόπιον καταστράφηκε μετά από μεγάλο σεισμό μαζί με πολλές άλλες πόλεις της Βοιωτίας το φθινόπωρο του 551 μ.Χ. Αναφέρεται υστέρα από πολλά χρόνια το 1756 περίπου στο βιβλίο : "Η στρατιωτική ζωή εν Ελλάδι", ανώνυμου συγγραφέως. Αναφέρεται και ως Κοντομουλάς. Κοντομουλά αναφέρεται και από τον Τσεβά στο βιβλίο του : " Ιστορία της Βοιωτίας". Kατά τη διάρκεια των πρώτων αιώνων του Ελληνικού κράτους, αναφερόταν επίσημα ως Κουτουμουλάς και η κοινότητα της οποίας υπήρξε έδρα ονομαζόταν κοινότητα Κουτουμουλά.^[2] Μετονομάστηκε σε Κορώνεια το 1915. ^[1]

Η Κορώνεια υπήρξε έδρα του Δήμου Κορώνειας, που λειτούργησε στο διάστημα 1835-1940. Στη συνέχεια εντάχθηκε στον Δήμο Πέτρας, στον οποίο υπήρξε έδρα στο διάστημα 1859-1876. Στο διάστημα 1912-1998 αποτέλεσε έδρα ανεξάρτητης κοινότητας, που περιλάμβανε επίσης τον οικισμό Αγία Παρασκευή (πρώην Αγόριανη) και για ένα διάστημα και τον εγκαταλελειμμένο σήμερα οικισμό Κιβέρι. Από το 1999 ανήκε στον Δήμο Κορώνειας και από το 2011 στον Δήμο Λεβαδέων.